محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

157

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

بيرق - علم باشد . مثالش حكيم خاقانى گويد : شعر « 1 » تف غضب تو در كف صبح * بر بيرق شام سوخت پرچم و خواجوى كرمانى نيز گويد : بيت بر آفاق بيرق بر آورده « 2 » سر * عقابان تركش بر آورده پر و بمعنى آن شقهء حرير « 1 » رنگين كه بر سر نيزه و علم و خود « 3 » بند كنند نيز آمده ، مثالش مولانا كاتبى گويد « 4 » : شعر زبيرق يلان را بسر خود زر * بهى بود برگ « 5 » خزانش بسر بغلطاق - [ بفتح به او غين معجمه ] بمعنى بغل بند و قبا باشد . و در تحفة السعادة بمعنى كلاه درويشان نيز آمده . مثالش « 6 » شيخ سعدى فرمايد : شعر بغلطاق و دستار و رختى « 7 » كه داشت * زبالا بدامان او در گذاشت بخطاق و بغطاق - [ هر دو بضم باء ] نيز به اين معنى آورده و صاحب مهر و مشترى مثال هر دو لغت را به دو معنى مرقوم گويد : بيت چو « 8 » سروش يافت بالا از بغلطاق * بفرقش سر فرازى كرد بغطاق اما ازين بيت چنين ظاهر مىشود كه بغطاق مطلق كلاه باشد و صاحب فرهنگ بغلتان و بغتاق [ بتاى قرشت ] نيز آورده و بمعنى فرجى گفته و حسين وفائى بغتاق را بمعنى كلاه زر دوزى آورده و اين بيت خواجوى كرمانى را شاهد آورده : بيت ترك من خاقان نگر « 9 » در حلقهء عشاق او * ماه من خورشيد بين در سايهء بغتاق او و بمعنى زيورى - و جامه‌اى نيز آورده‌اند . برق - [ به وزن و معنى برغ مرقوم ] كه بند نيز گويند . مثالش شيخ « 10 » آذرى گويد : بيت بگشايندش ارز مغرب برق * مىكند شرق و غرب را همه غرق و بتازى « 11 » معروفست « 21 » . مع الكاف النازى بارك - [ بكسر راى مهمله ] مختصر باريك باشد . مثالش رودكى گويد : بيت خلخيان خواهى و جماش چشم * گرد سرين خواهى و بارك ميان بتوك - [ به تاى قرشت . به وزن قبول ] در نسخهء حسين وفائى طبقى چوبين بر مثال دف كه بقالان دارند و اجناس در آن كنند . مثالش « 12 » استاد منجيك فرمايد : بيت من فراموش نكردستم و كى خواهم كرد * آن بتوك جوو آن تابهء اشنان ترا و [ بتقديم تاء بر باء « 22 » ] نيز به نظر رسيده . بسك - [ بفتح باء و سين مهمله ] گياهى است كه به عربى اكليل الملك گويند .

--> ( 1 ) اين كلمه از « ن » است . ( 2 ) « س » : بر آورد . ( 3 ) « س » : علم خود . ( 4 ) « ن » « ن 2 » : هاتفى . ( 5 ) « س » : بود و برگ . ( 6 ) اين كلمه از « ن » و « ب » است . ( 7 ) « ب » : . . . دستى ؛ « س » دستاورختى . ( متن از « ن » است ) . ( 8 ) « ب » : چه ؛ « س » : جو . ( 9 ) كلمهء نگر از « ب » است . ( 10 ) « س » : سح . ( 11 ) « س » : بتازى . ( 12 ) اين كلمه از « ن » و « ب » است . ( 21 ) يعنى : آذرخش . ( 22 ) يعنى : تبوك .